Thuật Ngữ Kinh Tế

Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế lấy khu vực kinh tế tư nhân làm chủ đạo. Những quyết định kinh tế được thực hiện một cách phi tập trung bởi các cá nhân người tiêu dùng và công ty. Việc định giá hàng hóa và phân bổ các nguồn lực của nền kinh tế được cơ bản tiến hành theo qui luật cung cầu. Trái với kinh tế thị trường là cơ chế kế hoạch hóa tập trung, lấy khu vực kinh tế Nhà nước làm chủ đạo và chịu sự điều tiết bởi bàn tay hữu hình của Nhà nước. Ưu điểm của kinh tế thị trường là bốn vãn đề sản xuất cái gì, ai sản xuất, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai được giải quyết rất hiệu quả. Trong nền kinh tế thị trường, nếu lượng cầu hàng hóa cao hơn lượng cung, thì giá cả hàng hóa sẽ tăng lên, mức lợi nhuận cũng tăng khuyến khích người sản xuất tăng lượng cung. Người sản xuất nào có cơ chế sản xuất hiệu quả hơn, thì cũng có tỉ suất lợi nhuận cao hơn cho phép tăng qui mô sản xuất, và do đó các nguồn lực sản xuất sẽ chảy về phía những người sản xuất hiệu quả. Những người sản xuất kém hiệu quả sẽ có tỷ suất lợi nhuận thấp, khả năng mua nguồn lực hạn chế, sức cạnh tranh kém sẽ bị đào thải. Cái ưu việt nhất của kinh tế thị trường là đã tạo ra một môi trường tự do cạnh tranh, đó là động lực để phát triển xã hội và năng lực cá nhân. Nhưng nhược điểm của kinh tế thị trường thể hiện ở những thất bại thị trường. Cơ chế phân bổ tài nguyên của nó có thể dẫn tới bất bình đẳng, bên cạnh đó là vấn đề thông tin không hoàn hảo có thể dẫn tới phân bổ tài nguyên không hoàn toàn hiệu quả. Quy luật cung cầu trên thị trường sẽ đẩy tới tình trạng không kịp điều chỉnh cung cầu, và gây ra tình trạng thất nghiệp lạm phát. Trong thực tế hiện nay không có một nền kinh tế thị trường hoàn hảo cũng như không có một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung hoàn toàn (trừ nền kinh tế Bắc Triều Tiên). Thay vào đó là nền kinh tế hỗn hợp, có thể giúp phát huy ưu điểm và khắc phục một số nhược điểm của kinh tế thị trường, tùy mỗi nước mà các yếu tố thị trường nhiều hay ít. Hiện nay đã có nhiều nước đưa ra các tiêu chí để xác định nền kinh tế một quốc gia là thị trường hay chưa. Ta có thể xem xét 6 tiêu chí Mỹ đánh giá Việt Nam đã trở thành một nền kinh tế thị trường hay phi thị trường trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế: - Khả năng chuyển đổi của đồng tiền: tất nhiên về khía cạnh đầu tiên này Việt nam chưa thể đạt được, đồng tiền Việt Nam chưa hoàn toàn tự do chuyển đổi trên thị trường vốn - Tự do thảo thuận mức lương - Đầu tư nước ngoài - Sở hữu hoặc quản lý của Nhà nước đối với các ngành sản xuất: quá trình tư nhân hóa ở Việt Nam diễn ra chậm chạp và Nhà nước vẫn duy trì sự hiện diện đáng kể trong nền kinh tế. - Quản lý của nhà nước đối với sự phân bổ các nguồn lực: luôn thiếu vắng quyền sở hữu đất tư, cải cách trong ngân hàng mang quy mô hạn chế. - Các yếu tố thích hợp khác  Nên có thể kết luận trong thời điểm hiện tại, quanh năm 2000, Việt Nam vẫn đang trong quá trình chuyển đổi và chưa phải nền kinh tế thị trường.

Gia hạn trong quan hệ tài chính là việc một nhà cung cấp tín dụng cho phép con nợ kéo dài thời hạn thanh toán khoản tín dụng đó. Thời gian gia hạn đó là khoảng thời hạn kéo dài mà nhà cung cấp dành cho khách hàng. Thí dụ, một khách hàng mua hàng hóa chịu với thời hạn thanh thanh toán là 30 ngày, nhưng được người bán cho phép chịu trong 60 ngày nữa, như vậy lúc đó thời hạn tín dụng sẽ là 90 ngày. Lí do để xin gia hạn rất đa dạng và tất nhiên là xuất phát từ phía con nợ. Lí do phổ biến nhất là đến thời hạn thanh toán khoản tín dụng nhưng người đi vay không có khả năng trả nợ. Chủ nợ lúc đó hoàn toàn có quyền thanh lí tài sản của con nợ hoặc tiến hành khiếu kiện; nhưng trong một số trường hợp để giữ mối quan hệ lâu dài hoặc chủ nợ không cần thu hồi khoản nợ ấy ngay lập tức thì họ sẽ gia hạn tín dụng. Lí do thứ hai có thể gặp, trong các ngành có tính thời vụ cao, khi bước vào thời vụ sản xuất, con nợ đã có đủ khả năng thanh toán tín dụng nhưng họ đang cần vốn và nếu không kịp tích vốn thì thời vụ sản xuất sẽ qua đi; chính vì vậy nhà cấp tín dụng sẽ gia hạn cho nhà sản xuất, giúp cho nhà sản xuất có vốn yếu có thể tiếp tục sản xuất. Và tất nhiên khi nhà sản xuất đã có đủ vốn chớp được cơ hội kinh doanh và thu được lợi nhuận cao thì nhà cấp tín dụng cũng được hưởng nhiều lợi ích mà thấy rõ nhất là một khoản lãi suất cao. Việc gia hạn lãi suất thường kéo theo một số thay đổi trong hợp đồng tín dụng. Khi thời hạn thanh toán được cho phép kéo dài thì cũng đồng nghĩa với việc con nợ phải chấp nhận một số điều khoản nặng nề hơn trước, ví dụ như lãi suất cao hơn, hoặc phải có sự đảm bảo về khoản tín dụng đang vay khắt khe hơn...Đó cũng là điều dễ hiểu, bởi lẽ tại thời điểm khoản tín dụng đó đáo hạn nếu lãi suất cho vay trên thị trường cao hơn lãi suất trong hợp đồng cũ thì rõ ràng nhà cấp tín dụng bị thiệt. Nếu họ thu hồi được khoản nợ này thì họ hoàn toàn có thể cho người khác vay lại với lãi suất hiện hành và thu được lợi tức cao hơn. Chính vì vậy khi gia hạn họ cần phải điều chỉnh lãi suất là hoàn toàn hợp lí.   Nói đến việc gia hạn tín dụng chúng ta có thể nhắc đến một khái niệm rất thú vị, đó là "nghệ thuật xin gia hạn". Hầu như việc xin gia hạn là rất khó để thành công bởi không hề dễ dàng để thuyết phục chủ nợ tin tưởng thêm một lần nữa và kéo dài thời hạn thanh toán. Tuy nhiên trong lịch sử quan hệ tín dụng đã có nhiều câu chuyện kể về những "vụ xin gia hạn thành công" của những nhân vật nổi tiếng, thậm chí là những nguyên thủ của một quốc gia. Năm 1982, Mexico trở thành một con nợ đang lâm vào tình cảnh khó khăn tài chính do họ vay tiền nước ngoài để tăng tiêu dùng trong nước cho dân chúng.Tổng thống Mexico đã bay sang New York, quy tụ hơn 20 ngân hàng lớn đã cho đất nước của ông vay tiền và tuyên bố như sau: “Thưa các quý vị, chúng tôi đã bị khánh tận. Và quý vị có biết câu ngạn ngữ này không: nếu một người vay của bạn 1.000 đô-la thì đó là vấn đề của anh ta. Nhưng nếu một người vay bạn 10 triệu đô-la, thì đó là vấn nạn của bạn. Vâng, chúng tôi chính là vấn nạn của quý vị. Chúng tôi không thể thanh toán cho quý vị được. Vậy xin quý vị làm ơn đàm phán lại, thay đổi hạn định thanh toán và tiếp tục cấp thêm tín dụng cho chúng tôi”. Và chủ các ngân hàng không còn cách gì hơn là gật đầu chấp nhận, bàn lại một vài phương thức gia hạn tín dụng (thông thường với mức lãi suất cao hơn).

Giá trị vốn hoá thị trường là thước đo qui mô của một công ty, là tổng giá trị thị trường của một công ty, được xác định bằng số tiền bỏ ra để mua lại toàn bộ công ty này trong điều kiện hiện tại. Giá trị vốn hoá thị trường tương đương với giá thị trường của cổ phiếu nhân với số cổ phiếu phổ thông đang lưu hành. Khi tính giá trị vốn hoá thị trường người ta chỉ tính đến các cổ phiếu phổ thông chứ không tính đến cổ phiếu ưu đãi, vì chỉ cổ phiếu phổ thông mới đem lại cho người sở hữu quyền tham gia điều hành công ty. Không nên nhầm lẫn giữa giá trị vốn hoá thị trường với tổng giá trị cổ phần của công ty (equity value), vì trong tổng giá trị cổ phần còn bao gồm cả các quyền mua cổ phiếu chưa thực hiện và trái phiếu, cổ phiếu chuyển đổi nữa. Qui mô và tốc độ tăng của giá trị vốn hoá thị trường là thước đo vô cùng quan trọng để đánh giá thành công hay thất bại của một công ty niêm yết công khai. Tuy vậy giá trị vốn hoá thị trường còn có thể tăng giảm do một số nguyên nhân ko liên quan gì đến kết quả hoạt động, ví dụ như việc mua lại một công ty khác, bán bớt một số bộ phận của tập đoàn, hay mua lại chính cổ phiếu của mình trên thị trường chứng khoán. Giá trị vốn hoá thị trường phản ánh giá cổ phiếu của một công ty, trong khi giá này có thể thay đổi theo kì vọng của các nhà đầu tư, vì vậy chỉ số này không phản ánh hoàn toàn chính xác giá trị thực sự của công ty đó. Tổng giá trị vốn hoá thị trường của tất cả các công ty niêm yết trên NYSE vào tháng 1/2007 là khoảng (15,400 tỷ USD), lớn hơn cả GDP của nước Mỹ năm 2006(12,980 tỷ USD). Còn nếu tính tổng giá trị vốn hoá thị trường của tất cả các sàn giao dịch chứng khoán trên thế giới thì con số này là 43,600 tỷ USD vào 4/2006. Số lượng cổ phiếu lưu hành trên thị trường của một công ty thường nhỏ hơn tổng số cổ phiếu mà nó phát hành, bởi một phần không nhỏ số cổ phiếu này nằm trong tay các thành viên nội bộ của công ty(insider), một phần khác thì được công ty mua lại trở thành cổ phiếu quĩ (treasury stock). Thêm vào đó, một phần không nhỏ số lượng cổ phiếu lưu hành ít ỏi này lại do các tổ chức đầu tư nắm giữ lâu dài và ít khi đem ra giao dịch. Kết quả là chỉ có một tỉ lệ nhỏ cổ phiếu thực sự được đem ra mua bán trong ngày, ví dụ: vào một ngày giao dịch chỉ có khoảng 1.6% lượng cổ phiếu của Yahoo (20triệu cổ phiếu / 1,200 triệu cổ phiếu) được đem ra mua bán. Việc một lượng lớn hoặc toàn bộ cổ phiếu của một công ty đột nhiên xuất hiện trên thị trường, khi công ty và các thành viên nội bộ bán cổ phiếu của mình ra, có thể làm giá cổ phiếu đó tụt dốc ngay lập tức. Chưa có một chuẩn mực nào cho việc phân loại công ty theo giá trị vốn hoá thị trường nhưng theo Investopedia, ở mức độ tương đối có thể phân ra thành 6 nhóm sau: Mega Cap          : trên 200 tỷ USDBig/Large Cap   : 10 đến 200 tỷ USDMid Cap            : 2 đến 10 tỷ USDSmall Cap         : 300 triệu đến 2 tỷ USDMicro Cap         : 50 triệu đến 300 triệu USDNano Cap          : dưới 50 triệu USD Blue chip thường được hiểu tương đương với các công ty có qui mô từ Big/Large Cap trở lên, trong khi đó các nhà đầu tư luôn coi cổ phiếu của các công ty micro-cap và nano-cap làpenny stock, bất kể giá cổ phiếu của nó thế nào.